کتاب«جانشينان پيامبر در پرتو شرح نهج‌البلاغه ابن ابي‌الحديد»، عنوان اثري از سيد عليرضا واسعي، رييس پژوهشکده تاريخ و سيره اهل‌بيت(ع) است که در نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي منتشر شده است.
نويسنده در مقدمه کتاب، درباره انگيزه تأليف اين کتاب چنين نوشته است: در خصوص اولين جانشينان رسول خدا(ص) که در متون اسلامي از آنان با عنوان خلفاي راشدين ياد شده، نوشته‌هاي زيادي، به ويژه در دوره‌هاي اخير پديد آمده است که هر يک در جاي خود از ارزش خاصي برخوردارند؛ اما بي‌گمان هنوز راه‌هاي ناپيموده بسياري وجود دارد که گام نهادن در آنها با همه سختي‌ها مي‌تواند براي اهل تحقيق و دانش، ارمغان‌هايي به همراه داشته باشد.
وي در اين نوشتار تلاش کرده است تا نقش آفريني خلفاي راشدين را بر اساس منبع کهن و اوليه«شرح نهج‌البلاغه ابن ابي‌الحديد»، بررسي کند.
به نظر نگارنده، «شرح نهج‌البلاغه ابن ابي‌الحديد» به دلايلي چون شخصيت مطرح نويسنده خصوصاً در ميان شيعيان، ميزان استنادهاي وي به داده‌هاي پيشتر که دسته‌اي از آنها در هجمه مغولان از بين رفتند و نيز نوع نگاه او به جريان ها و وقايع تاريخي و همچنين قدمت کتاب، از برجستگي ويژه‌اي برخوردار است.
اين کتاب در شش فصل، وقايع ارتحال رسول خدا(ص) تا دوران امامت امام حسن مجتبي(ع) را بر اساس شرح نهج البلاغه، مورد بررسي قرار داده است.
در فصل نخست با عنوان«در آستانه رحلت پيامبر» موضوع بيماري و رحلت پيامبر(ص)، اعزام سپاه اسامه بن زيد و خواستن صحيفه و قلم را مطرح کرده و به بررسي منابع تاريخي آن پرداخت.
نويسنده در فصل دوم با عنوان«سقيفه و جريان خلافت»، جريان خلافت در شرح نهج‌البلاغه، نَسَب و شخصيت ابوبکر و مسأله فدک را بررسي کرده است.
سيد عليرضا واسعي، فصل سوم اين اثر را به بحث«خلافت عمر» اختصاص دارد که پس از مطرح کردن زندگي و اسلام عمر، به نبردها و فتوحات در زمان خلافت او اشاره کرد، و رفتار عمر با اصحاب و مهاجران را بررسيد.
عمر و انديشه خلافت، فرجام زندگي عمر و داستان شورا، از بخش‌هاي خواندني اين فصل به شمار مي‌رود.
نگارنده در فصل چهارم به«خلافت عثمان» اشاره دارد و جريان شورا و انتخاب عثمان را وامي‌کاود، در ادامه نَسَب و شخصيت عثمان را مطرح کرده و در پايان به جريان شورش و قتل عثمان، نقش معاويه و جايگاه حضرت علي(ع)، در قضيه قتل عثمان مي‌پردازد.
در فصل پنجم موضوع مهم«امام علي(ع) و دوران خلافت» مطرح شده و نَسَب‌نامه امام علي(ع) و نقش امام در دوره پيامبر(ص) و خلفا بررسي شده است.
در ادامه اين فصل به سه جنگ جمل، صفين و نهروان اشاره و علل شکل‌گيري آن بر اساس کتاب شرح نهج‌البلاغه واکاوي شده است.
فصل پاياني اين کتاب به«امام حسن (ع) و جريان مصالحه» عنوان گرفت که ويژگي‌هاي آن امام همام و جريان صلح ايشان، بررسي شد.
گفتني است، کتاب«جانشينان پيامبر(ص) در پرتو شرح نهج‌البلاغه ابن ابي‌الحديد»، در نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي، به شمارگان1400نسخه، در 405 صفحه چاپ و وارد بازار نشر شده است.

منبع : رسا نیوز